donderdag 26 maart 2015

Dichterscafé maart 2015

Dichterscafé maart 2015 - Onderwerp:
De zeven laatste woorden

Inleiding door Jos Paardekooper

De zeven laatste woorden
‘De zeven laatste woorden’ of ‘zeven laatste zinnen’, ook wel ‘de kruiswoorden’ genaamd, zijn de laatste woorden of zinnen die Christus zou hebben gesproken vanaf het kruis. Alle vier de evangelisten vermeldden ze, het meest uitgebreid Johannes hs.19 en Lucas hs.23.
Hoezeer deze woorden nog altijd gekoppeld zijn aan een van de meest intense episoden in de christelijke religie, ondervond wijlen minister Els Borst, toen ze in een interview in de NRC (14 april 2001, nota bene Paaszaterdag) liet aantekenen: ‘Het is volbracht’, nadat de euthanasiewet was aangenomen. Het kwam haar op een storm van kritiek van de christelijke partijen te staan.

Ook in de Westerse kunst is door de eeuwen heen vaak aan deze woorden gerefereerd. Tal van componisten, tot aan hedendaagse popgroepen toe, hebben composities aan deze woorden gewijd. Zo ook menig schrijver, van Nobelprijswinnaar Saramago tot de immer actieve Vlaamse dichter/zanger/beeldhouwer Willem Vermandere, die zijn ‘prevelementjes’ voordraagt ondersteund door het befaamde Kuijken Strijkkwartet. 
Ook Dimitri Verhulst trad en treedt nog geregeld op met een strijkersensemble (het Ensor Strijkkwartet), bij het vertolken van zijn (proza-) versie van De zeven laatste zinnen. 

Voor alle zekerheid hier die zeven zinnen:

- ‘Vader vergeef hun, want zij weten niet wat zij doen’
- ‘Voorwaar ik zeg u: heden nog zult gij bij mij zijn in het paradijs’
-  (tot zijn moeder Maria:) ‘Vrouw, zie daar uw zoon’
   (en tot zijn meest geliefde leerling:) 

   ‘Zie daar uw moeder’
- ‘Mijn God, mijn God, waarom hebt gij mij verlaten?’
- ‘Ik heb dorst’
- ‘Vader, in uw handen beveel ik mijn geest’.
- ‘Het is volbracht’.

Gedichten van deze bijeenkomst:

Gedichten op het thema

Zijn Moeder door Marianne Sorgedrager- Van Halewijn
Vergeef mij door Dick van Welzen
Submission door Maarten Douwe Bredero
Zeven laatste zinnen door Cees Leliveld
Participatiemaatschappij door Niels Klinkenberg
Kruiswoorden door Ingrid Beckering Vinckers
Mijn god mijn god waarom heb je mij verlaten door Dick Smeijers
Is het volbracht? door Tinus Derks
Kruiswoorden door Erica Rekers
VII- Volbracht door Alfred Bronswijk
Oud en der dagen zat door Neletta van Heuven
Zeven letters, proeve van een mythe door Jan van Laar


Gedichten zonder vastgesteld thema
Bij het verlaten van een herstellingsoord door Pieter Bas Kempe (vertaling)
Herkomst der waarheid door Nele Holsheimer (vertaling)
Ex Libris door Klaas Wijnsma (vertaling)
Zoon door Joost Golsteyn
Codebericht door Herman Posthumus Meyjes
Kannet door Astrid Aalderink
Lymmerick door Henry Jansen
Maakbaarheid door Constant van Slag

Zijn Moeder

een kruisweg

Gebogen  zijn
haar rug en schouders
het hoofd, gelaat
dat zich verbergt:
haar eerstgeboren zoon
zulk leed -
was dit haar
toen voorzegd

Haar mantel heeft ze
krampend
voor haar borst geslagen
rond de stukken
van haar hart
dat brak
ze wil nog bij Hem zijn
waar, waar

Wind vlaagt opeens
opent haar dekkleed
mond en handen,
ze schreeuwt, ze wankelt
lijkt te bezwijken
ontzet:
leeg graf en
lege schoot

Ze laat zich vallen
op haar knieën
strekt armen, handen
bidt, smeekt, klaagt
verblind
verdoofd
wiegt ze als Job
Waarom, waarom

Stil, stil daalt
een zachte wolk
helder licht
en vleit zich
om haar heen
ze schrikt, weert af
kijkt en ziet
herkent, ze wéét

Ze richt zich op
en staat
vervuld van licht
glanzend
wordt haar wezen
even
opgeheven naar
de Hemelschoot

Verward
keert ze dan
terug op steen
en aarde
de schemer valt
en het is koud
Ze moet hier weg
waarheen, waarheen

© Marianne H.B. van Halewijn

Vergeef mij

Mijn vrouw heb ik verlaten
heden mijn zoon
bij uw vader, uw moeder volbracht.

Gij zult zijn, vader
want gij hebt het nog in u
god, god, zie mij daar.

Vergeef mij
zie mijn handen
Waarom beveel ik in hun geest?
dorst, zeg ik voorwaar,
is het paradijs.

Dick van Welzen 2005

Submission

In de schoonheid van het licht
- uit de nevel in de morgen -
putten wij allen diep maar zacht
en wissen merries van de nacht

Want ongeacht het luttele streven
- in ontzag voor macht en geld -
moeten wij vooralsnog het ENIGE leren
dat herinneringen zich tegen ons keren

Met het leven als één grote schuldpartij
- onszélf juist kwetsend zonder enig benul -

sprint in fase drie naar het ECHTE gevoel
ontbloot uw ziel voor een hoger doel !

Maarten Douwe Bredero

Zeven laatste zinnen

Ik weet nog goed
de laatste woorden die ik zei
toen je weggleed
naar het onbekende:
denk aan mij
ik denk aan jou
nu en voor altijd.

Cees Leliveld

Participatiemaatschappij:

Rutte sprak: “Men zal steeds zorgen
voor familie, vriend, vriendin!
Heb je geen zin, dan máák je zin,
want de overheid kan morgen
de gezondheidzorg niet borgen.”

Mark zoekt potentiële hoeders:
“Zorgen doe je toch gewoon!”
En hij zegt: “zie daar uw moeders,
en moedertjes, ziedaar uw zoon
die zal u voortaan mantelzorgen…..”

(ook al zijn het soms ook loeders
die je liever eerst zou worgen,
maar worgen valt zo uit de toon
en zorgen doe je toch gewoon!)

Niels Klinkenberg

Kruiswoorden

Je moet wel god zijn om
te kunnen zeggen dat zij
niet weten wat ze doen!

Ooit zwaar bezwerende handen
op mijn hoofd verdampt
is nu die woordenpraal schenk
mij maar water ik heb dorst

Ingrid Beckering Vinckers

Mijn god mijn god waarom heb je mij verlaten?

ik roep je aan terwijl
de twijfel mij beheerst
ik zie je niet
ik merk je niet
vandaag de dag kom ik je niet meer tegen
verberg je niet en kom me tegemoet
op weg en pad
in stad en land
in huis en haard verberg je niet voor mij

de roepstem van jouw naam
heb ik al lang niet meer gehoord
jouw aangezicht verbleekt
jouw liefde ongezien
vermindert meer en meer
o god laat zien
dat jij er bent
door alles heen
en kom me tegemoet een keer.

Dick Smeijers

Is het volbracht?

Op 19 maart 2015, daags na de verkiezingen
voor de Provinciale Staten, lees ik bij het
ontbijt in de Stentor van die dag dat dominee
Edward van der Kaay van de Vredeskerk
te Nijkerk drie maanden is geschorst omdat
hij een boek geschreven heeft met de titel
De Ongemakkelijke Waarheid  en daarin
het historisch bestaan van Jezus ontkent.

Na het ontbijt, ik loop nog in ochtendjas,
staat er een keurig heertje voor de deur,
dat mij vriendelijk uitnodigt op drie april
aanstaande Jezus' dood te herdenken.

Zoveel theologie op donderdagmorgen!
Het dagelijks gedoe is ampertjes gestart.

Het zijn waarachtig verwarrende tijden.

Tinus Derks

Kruiswoorden

en de Matthäus-Passion (J.S. Bach)

Toen wij ze lazen
deze woorden, de zinnen
de erbinnen verborgen code
krakend

Toen wij ze vervolgens spraken
geluid producerend
die wederkerend als echo
beeldend

ons en Hem verwondden


zonden zij, toen wij ze hoorden
deze door muziek omlijst
aldus geprijsd met helende noten
getoonde woorden

zowel ge ja zing
als genezing.
                                                     
Erica Rekers

VII - Volbracht

Mij was het leven steeds vreemd genegen.
Geen vaste plaatsen voor het moede hoofd.
Aan velen gaf ik vis, het voedzaam brood,
en schonk mijn wijn tot ieders zegen.

Ik zong op heuvels van lieve vrede
En plantte lelies in het stenen hart.
De machten raakten in mijn lied verward.
Mijn refreinen klinken door in steden.

Maar wat heeft mij dit alles opgebracht?
Ik ben nu prooi van felle spot en wind.
Gehangen tussen werkers van de nacht.

Of zijn de vrouwen soms mijn erewacht?
Beneden zie ik dan een wuivend kind.
Ik glimlach, knik het toe: het is volbracht.

Alfred Bronswijk

Oud en der dagen zat

Als kind geloof je in het paradijs
Dat paradijs beleef je dag na dag
Van lieverlede word je wereldwijs
Op school, de straat of thuis: slag op slag

De mensen … weten zij wel wat ze doen
Want: waar is moeder als ik haar behoef
Waarom geeft vader mij weer van katoen
De grote mensenwereld stemt mij droef

‘k Heb dorst, da’s alles wat ik overhoud, zowaar
Uw bebloede handen tonen te veel gaten
Ik beveel mijn geest nu in de fles .. van ouwe klare

Het is volbracht, deed zo mijn best, ’t mocht niet baten
De Godverduistering is zonneklaar, voorwaar
Mijn, God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten

Neletta van Heuven

Zeven letters, proeve van een mythe

Ver verwijderd van de oude onschuld zit ik aan een
eenzaam tafeltje te scrabbelen. Woorden die mij van de
opgelopen besmettingen kunnen verlossen, vallen mij
niet in. Kraaien vliegen vanuit het duister aan, kijken over
mijn schouder mee naar het spel en krijsen dreigend
maar instemmend wanneer ze ontdekken dat het bord
leeg is. Als ik hulpeloos naar boven kijk, beginnen grillige
wolken dreigende vormen aan te nemen. Verslagen richt
ik mijn blik omlaag; ik verlies meteen mijn oriëntatie: mijn
kompas blijkt te sluimeren, de naald is verstard.

Maar ondertussen is het bord spontaan tot actie
overgegaan. Ik ben verrast als ik plotseling het woord
‘olifant’ lees, dat volgens de spelbeschrijving 12 punten
oplevert (1+2+1+1+4+1+2). Dit resultaat mag ik vanwege
de fortuinlijke plaatsing van het woord verdubbelen, wat
als resultaat genoeg is voor twee jaren geluk van 1 punt
per maand.

Dit wonder opent mij de ogen. Midden op de dag zie ik
een glanzend morgenrood, waaruit de olifant
trompetterend en met een soepel deinende tred verrijst. Ik
aarzel geen moment, ren hem juichend tegemoet en
omhels zijn uitgestoken slurf, die me met een sierlijk
gebaar op de brede rug plaatst. Ik voel me herboren,
geborgen ook nu er geen kraai meer te bekennen is.

Jan van Laar

Bij het verlaten van een herstellingsoord

Zichzelf beschouwen is een draak
Die oude verwarring vurig maakt.

Leegzittend zijn is onbeschaafd,
Veroorzaakt hersens doorgedraafd.

Gestaar in ’t oog van het plafond
Brengt iemand geest’lijk aan de grond.

De spiegel spreekt wat waarheid, maar
Is niet steeds veel aandacht waard.

Wie van zichzelve walgen moet
Wordt krank van zinnen, vlees en bloed.

Ontleding is een schoon verdrijf,
Toegepast op andermans lijf.

Pieter Bas Kempe

(vertaling van het gedicht 'Lines upon leaving a sanatorium' van Theodore Roethke)

Herkomst der waarheid

Denken over de herkomst der waarheid.
Haar wortels, belast met zand,
haar voetspoor,
de meetbare beweging van de lucht,
wanneer ze als vogel kwam.

Inzichten door Pervitin,
bij vertrek verzameld met de zwaluwen.
Voort, voort, de avond in en over de bergen!

andere, steenhouwerstekens tussen de bladeren,
die alleen de slaap verstaat
en net als de grappen van grootmoeder:
Doe je ogen dicht,
wat je dan ziet,
is van jou !

Nele Holsheimer

(vertaling van het gedicht Herkunft der Wahrheit van Günter Eich) 


Ex Libris

Vertaling van het gedicht EX LIBRIS van © Santiago Montobbio

Proberen inkt uit je ziel te wringen is niet goed.
Papier is en blijft een moordenaar – jouw moordenaar –
en misschien is het maar beter dat het duister en zijn dolken
blootsvoets over oude stemmen gaan. Over oude stemmen,
ver verwijderd van het getal en zijn kerkers, vergeten
in de nevel. Maar wel denk ik dat je hiermee
misschien ooit een bundel maken kunt,
dat je aan dit alles – roodtinten, nevel en kinderen
die afscheid nemen op de hoek – wellicht
wat onleesbare dagboekfragmenten toe kunt voegen,
om ze op een namiddag geduldig aaneen te rijgen
tot ze een onbeholpen boek van kilte vormen.
En misschien dat op de regengrijze kaften
jíj dan mijn oude naam vermelden kunt
en vlak daaronder de bekende data
van mijn geboorte en overlijden. En dan
mijn naam daar in het klein, mijn schamele naam,
geen idee of die al deernis wekt of de lachlust,
zo gegrift op een paar kaften
waarvoor je de vervagende schimmen omhelzen kunt
van een treurige verloren liefde, die ik niet ben,
maar waarvan de oude papieren koppig beweren: vroeger wel.

© Klaas Wijnsma

https://www.youtube.com/watch?v=hBNaV37VFsU&feature=youtu.be

Zoon

Als je
in het weekend
weer bij me bent
en je moeder
heeft je weer los gelaten
wil je dan een liedje
voor me opzetten
eentje die jij zo mooi vindt
wil je
voor je gaat douchen
nog een keer
met je kleine handen op mijn schouders
de polonaise doen
door de woonkamer van je
vaderlijk huis
alsof alleen wij tweeën
bestaan en het altijd feest is
dan breng ik je naar bed
dan lees ik je voor
uit een boek waarin gepest wordt
maar alles komt weer goed
dat jij zelf nog even verder leest
als ik weer beneden ben
dat ik je instop
en je groene ogen lichtbruin
me vragend aankijken
maar geruststellend tegelijk
geef me een knuffel
geef me een kus
en ik zie de donkerblonde lok
die aan een kant van je gezicht
net iets in je oog valt
zodat je overdag
met een achterwaarts gebaar
voortdurend
de lok opzij werpt
met je hoofd
laat het geen tic worden
zoals toen
toen je jeuk had
in je ogen
toen je van je moeder
niet mocht wrijven
maar moest knipperen met je ogen
tegen de jeuk
toen dat dus een tic werd
maar ach
tics gaan wel weer over
maar ik zou zo graag
vandaag al
de rust
in je lieve koppie zien

Joost Golsteyn

Codebericht

N.a.v. het bericht dat een zeearend
is gesignaleerd in de wateren nabij  Deventer

Over de immense oceanen aangestormd,
uitgezonden op onderzoek en speurtocht,
met beslissende rapportage belast en met
het doorschouwen van de laatste mogelijkheden,
gespitst op al dat zou kunnen wijzen
op zelfs de geringste tekenen
van genezing, inzicht en berouw,
noteert de grote vogel, neergestreken
voor het voorzichtig geopend luik,
dat het gedichtsel van gedachten
in de harten van de mensen
onverminderd boos is en dat de aarde,
en allen die daartoe behoren,
met wrevel is vervuld als nooit te voren.

Ik sluit het luik en zet mij tot het schrijven,
in het langzaam falend avondlicht,
van het ter zake dienende bericht.

© Herman Posthumus Meyjes

Kannet

Van Alfred leerden wij de regels van ’t klassiek Sonnet
Ach, konden wij ooit zoiets prachtigs maken...
Na uren lettergrepen tellen zuchtten wij; ” ’t kan nèt !”
Men zag zweet parelen en hersens kraken.

Met jambes liefst beginnend liet een schema als corset
kwatrijnen dreinen en terzinen zeuren.
Van breed palet naar “het past nèt” tot woelen in ons bed,
maar soms ook dromend dat het ging gebeuren.

De Meester heeft ons laten ploegen,
maar de Vondels ook gezien
nadat ons zelfvertrouwen was geslonken.

Want al ons zweten, zwijgen, zwoegen
resulteerde in een tien !
En daarop hebben wij verheugd geklonken !

Astrid Aalderink

(Over de workshop “Pallieter” die we met een aantal mensen
 – voornamelijk van het dichterscafé- gevolgd hebben bij Alfred Bronswijk.)

lymmerick

in dit fraaie land
ben ik soms komediant
maar ben soms serieus
met wekl hoophumor heus
zo ben ik komediant

Henry Jansen

Maakbaarheid

Er zaten stenen vogels
van diverse pluimage
op bronzen takken
boven een glazen vijver
in mijn besloten tuin

vannacht zijn ze
zonder kennisgeving
weggevlogen
de bronzen takken
de glazen vijver
gebroken achterlatend
evenals mijzelf

weer iets wat mij
ontgaan is en
wat ik niet doorgrond

als dat zo doorgaat
moet ik toch eens
een afspraak maken

Constant van Slag