donderdag 29 januari 2015

Dichterscafé januari 2015

Dichterscafé januari 2015 - Onderwerp:
Malevich (te zien in het Drents museum te Assen)

Men kan zich laten inspireren door de boeken over Malevich, wat er op het internet over Malevich te vinden valt, maar mooier nog door een bezoek te brengen aan het schitterende museum in Assen en daar de tentoonstelling te gaan bekijken. Sommigen zijn richting het noorden afgereisd.

Gedichten van deze bijeenkomst:

Gedichten op het thema

Zwart vierkant honderd jaar door Nele Holsheimer
Schijnbeweging van Fortuna door Joost Golsteyn
Bij  ‘Half-Figure in a Yellow Shirt’ door Jan van Laar
Zwart Vierkant door Tinus Derks
Malevič, 1935 tot heden door Pieter Bas Kempe
Losjes omgaan met Malevich door Cees Leliveld
De steen en de dood door Alfred Bronswijk
Malevich door Herman Posthumus Meyjes
Malen over Malevich door Astrid Aalderink
Malevich’s Hof van Eden door Neletta van Heuven
Daar was laatst… door Wim van den Hoonaard

Gedichten zonder vastgesteld thema
Met zingen is de liefde begonnen door Dick Smeijers
Zonder titel door Adelheid Jochemsen
Narcissus door Leen de Oude
Zo'n dag door Bob Beijers
Saturday door Maarten Douwe Bredero

ZWART VIERKANT HONDERD JAAR


tegen de wand naast het bed waar hij ligt opgebaard
de witgeschilderde doodkist -  met op het deksel een
zwart vierkant en een zwarte cirkel zwarte gaten naar
onbekende dimensies van "het absolute scheppen in
de abstrakte kunst – zoek niet naar herkenbaarheid"-
verafschuwd door partijleiders of kunstenaars van de
revolutie die helden van vlees en bloed vereeuwigen
realistische kunst in dienst van politiek en propagan-
da -herkenbaar - heroisch – voorbeeld voor het volk-
wat kon de trotse vernieuwer  met zijn getheoretiseer
en zijn grote overtuigingskracht daartegen beginnen-
heeft de man die daar ligt opgebaard zich aangepast
toen het dreigend werd  "zij zetten hun klauwen in mij
maar kunnen mij niet vermorzelen" - in groot formaat
utopische beelden van onbekende toekomstmensen-
vlak als plakfiguren- klaarheid in kleuren en vormen-
lichtende abstrakte achtergronden – dan is er de foto
van zijn graf met bloemen en vrouw en dochter en als
provocatie – het zwarte suprematistische vierkant- hij
is op tijd gegaan  - en probeert de zon te overwinnen
  

             Nele Holsheimer

Schijnbeweging van Fortuna

niet bezocht ik het Drentsch Museum
een toevalstrein bracht mij bij het Stedelijk

alwaar de suprematie van de geometrische
vorm een alternatief hoogtij vierde

niet trof ik Malevitsj
maar ene Marlene Dumas

een zwart vierkant indachtig
op roomwitte achtergrond
zong een andere signatuur
met zachte toets en de durf
der weglating in beelden

door mijn ziel van kleurend
kaput mortem en meer
prismatische pracht

al kraakt men duizend maal
de vrouw af die Picasso mist

banaliseert men de hoog opgehangen
zwoelte van Naomi Campbell’s volle
lippen en het extra wit dat vloeit in de
mediale hoek van haar linker oog

of walgt men van Dumas haar dochtertje
dat in Eva’s kostuumpje en luguber aangedikte
handjes schuchter onze wereld binnenschuifelt:

ik heb meesterlijke doeken gezien
meesterlijke houtskoollijnen
meesterlijke subtiliteiten van vegen verf
en sensuele vergissingen van het penseel
waarvan sommige toch weer tegen beter
voelen in een klassiek niveau benaderden

vergelijken kan ik niet
want in Assen ben ik niet geweest
alwaar wellicht een zwart vierkant

droefvergeefs
hoog of laag
op mij te wachten hing

Joost Golsteyn

Bij ‘Half-Figure in a Yellow Shirt’

 (1928-1932) van Kazimir Malevich

De Rus in de keuken: die tijd is voorbij.
Nu hangt hij in Assen, voor ieder te kijk.
Als ik hem daar zie in natuurlijke staat
dan wend ik me af, ik voel me geraakt.

De oude abstracties verhulden zijn schande,
maar nu toont hij ons de verborgen verbanden
met heel zijn verleden, zelfs figuratief…
Hoe het ook zij, die Rus is mij lief.

Gestóld lijkt hij wel aan die Assense wand,
verstild tot een plaatje: ik vind het gênant.
Dan heeft hij van loerende blikken genoeg
en draait hij zijn rug naar de mensen toe!

Jan van Laar

Zwart Vierkant

Kazimir Malevich
ging tot het uiterste
overwon de zon
schilderde het niets

Ander uiterste
drie jonge mannen
verblind door hun god
doofden het licht

Na honderd jaar
zwijgend zwart
vierkant met tekst

Tinus Derks

Oorspronkelijk een vierkant, maar door de bewerking op het blog, in een rechthoek veranderd.



Malevič, 1935 tot heden

Het duister is er de oudste woordenaar.
Als huisicoon een vierkant in raszwart,
pollepel op de vadermoordenaar: de ruitenboer,
de schurk die alles tart
en die de gouden hoek treft in het hart

is heengegaan, bij lentedooi en -grauw,
uit Leningrad naar Moskou, waar hem wacht
een zwart-vierkanten vaas waarboven trouw
de eik behoeden zal, bij dag of nacht,
Nemčinovka met bladerkroon vol macht.

Het duister is de oudste tollenaar:
bekeerling naar gelang, met winden mee
die waaien als een grimmig tovenaar
en macht, eik, vaas, as blazen tot de zee
van spoorloos, uitgewist, vergetelwee.

Aardappels groeien op een vierkant veld,
waar schoppenboer in zwarte aarde zweet:
het stoffelijke vonnis daar geveld
heeft van de wijdten onbenul, geen weet
van tarten, trouw en wat met voeten treedt

het duister als de oudste moordenaar
tot aartsvader van ieder woordenaar.

Pieter Bas Kempe


Van de Pools-Russische kunstvernieuwer Kazimir Malevič, 1878 - 1935, 
ontbreekt na teraardebe- stelling aan de rand van Moskou en meervoudige 
urnschennis ieder letterlijk spoor.  

Losjes omgaan met Malevich

Een extreem duur zwart vierkant……
dat kan maar van één maker zijn!
Wist jij dat die “Black Square” van hem was?
En van die zelfde hand:
een boerenvrouw als vierkant rood,
die noemde hij de “Red Square”.
Wist jij dat ook?
Ik niet!
Wist eigenlijk zo goed als nitch
van die goeie, ouwe Malevich!
Maar dank zij ons Café
heb ik mij in hem verdiept
en ben sindsdien een rijker mens!


De steen en de dood

Levensweggaander, gij,
Gevangen in het wimpernet van ogenblik,
Maangestraald in zonnewendes
Rood op rood boeigeslagen,
Valbewogen staande opwaarts gevlogen,
Nooit geraakt, nooit bereden de fluisterpaarden
In blauw knagend steppeland, doof
Voor de onziekte van waarheid
Door begrenzing eindig eindeloos.
Gij, onzijnde,
Zoek hartkloppende sferen, hier
De gemelkwegde stelsels,
Die geheimen openbaren van
De steen bij de heg en
Vleugels van voorbij de dood.

Alfred Bronswijk

Geschreven in de stijl van het 'alogisme', of 'trans-rationeel- realisme', 
een streven om buiten de grenzen van het 'gezond verstand' te treden en ruimte te geven aan de intuïtie. 
In deze stijl werkten ook dichters o.a. Khlebnikov, Guro en Kruchenykh. 
De laatste schreef met de musicus Matyushin de spraakmakende opera 'Overwinning op de zon',1913, 
waarvoor Malevich de beroemde kostuums ontwierp.

Malevich


         “I have destroyed the ring of the horizon
             and escaped form the circle of things,
             and things have disappeared like mist.”
                                K.M.

Ontredderd naar zijn wezen,
ontvleugeld naar zijn vorm,
ontmanteld naar zijn werking,
ontwapend naar zijn kracht,
ontdaan van al dat af kan leiden
van het ene essentiële,
zinkt het beeld als een peillood naar beneden,
zoekt het nadir van de verbeelding,
op weg naar het middelpunt der aarde
en naar de ware reden van zijn bestaan,
tot het ontsnapt aan de ring der dingen
en aan de zon en de horizon,
en in de koortsige zegetocht der mensen
                    EXPLODEERT.

Herman Posthumus Meyjes

Na het bezoek aan de tentoonstellingen in het Drents Museum te Assen
'Kazimir Malevich, de Jaren van Figuratie' en in het Stedelijk Museum te Amsterdam
'Kazimir Malevich and the Russian AvantpGarde'

Malen over Malevich

Kijkend naar jouw werken tracht ik, blanco
onbevangen op me af te laten komen
wat getoond, aanschouwd wordt hier.

Iets te snappen van wat jij door kleur en vorm
ons wil vertellen en terwijl ik kijk naar stijlen
denk : Wie was je, Kazimir ?

Je abstract suprematisme was voor jou
de hoogste kunstvorm, ik zie vlakken, lijnen
voorwerpen en kleurig boerenbont.

Maar wat je jaren bezig hield, voor jou
veranderde, vervormde is toch dit;
zwart vierkant op een witte achtergrond.

Ik sta ernaar te staren,
tracht te zien wat jij ooit zag;
Een levend organisme, zelfs God’s beeltenis
essentie, de volmaakte nieuwe dag.

Maar wat ik niet begrijp is dat datzelfde
zwarte vierkant ook model stond voor de zon.
Toen een negatief symbool werd dat bestreden
moest waarbij de nieuwe wereld overwon.

Je opera, exorbitant, creatie van trawanten.
Geen enk’le vrouw kreeg er een rol
staat juist daarom dit kunstwerk bol
van vreemde dissonanten ?

O Kazimir, wat brengt me hier ? Wat was je
innerlijke drang, je hang naar innovatie ?
Het jaar van je idee gaf je soms mee,
was het belangrijker nog voor je dan creatie ?

Het lijkt me moeilijk voor je toen jouw kunst
verboden werd, slechts socialistisch realisme
werd toegestaan, maar jij verliet de wereld mooi omringd
door ál je stijlen; toch een vorm van escapisme ?

Astrid Aalderink  

MALEVICH’s Hof van Eden

naakte vrouwen
plukken peren
hun eigen vruchten
spelend om hen heen
borsten, billen dansen
al plukkend, tillend
als rijpe peren
voor het kinderoog

zo leren kind’ren
spelend
peren plukken
en de
verschillen
tussen
peer en peen
pijl en boog

Neletta van Heuven

Daar was laatst…

(spichtgedicht)

Loze meisjes,
lichtmatrozen,
zingen wijsjes
tot de dag

glimmend lachend,
mastbeklimmend,
hijsen zij de
afscheidsvlag.

(vrije hertaling van een bekend kinderliedje,ook bruikbaar bij het thema ‘Malevich’:hoe ziet die vlag er uit? Dit is ook ‘suprematisme’:de absolute macht van de verbeelding, vind ik)

Wim van den Hoonaard

Met zingen is de liefde begonnen

Ze zong zo mooi
Ze is veraf en altijd weer dichtbij
Ik hoor de klanken
en krijg vleugels
Alles om me heen
Verandert in een droom
Mijn liefde is zo zuiver
Als kristal kan zijn
Ik sluit mijn ogen
Hoor haar heel nabij
Haast tastbaar en aanwezig
is zij hier nu bij mij.

Dick Smeijers
Niet ingezonden versie op het thema van Gedichtendag voor de gelijknamige wedstrijd

Zonder titel

Glanzend en glad
grillig en grof
koesterend zacht
afstotend hard
donker en dof
helder als kristal.

Tegengestelden
die zich verbinden
verblinden
door schoonheid
wonderlijke magie
van ware alchemie.

Adelheid Jochemsen

Narcissus

Hij was te klein
voor grote woorden
en hoge verwachtingen
een vreemdeling voor
sterrenstelsels god & eeuwigheid

in 't spiegelend watervlak
vond hij zijn liefste
element
onbedoelde knieval
voor de dood

op zijn graf
staan plastic immortellen
poëzie van de koude grond.

Leen de Oude

Zo’n dag…

Voor jou

                                          (From The Guggenheim Collection
                                           To The Cobra Museum Amstelveen,
                                           International Abstraction 1949-1960)                                                        
                                                                                  

Zo’n dag, zo’n woensdag
Zó’n woensdag!
Als het plein zich nat en grauw en grijs huilt
En jij dicht, heel dicht naast mij loopt
Zo’n woensdag
Als dichtbij zo dichtbij voelt als een frisse kinderliefde
Maar jij wel beter weet beleven
Zo’n woensdag
Als jij als zwarte cobra rondkruipt, voortschuift
En met groene bijna kattenogen de zaal doorloert
Getemperd licht op je matte huid en je blonde haar
Zo’n woensdag
Als jij haast ongemerkt mijn hand pakt en die kust
Het appelgebak en het kaasbroodje deelt
Als in overeenkomstige en overtreffende abstractie
Zo’n woensdag
Als jij daar staat te kijken
De knieën iets gebogen
Achteloos half wijdbeens
Je hoofd als zoekend, voorzichtig voorover
En mij kort diep aankijkt en dan gniffelgreinst
Je schouders als niet wetend dan iets ophaalt
En de eerste witte wijn komt door
Zo’n woensdag
Als niets nog ooit voorspelbaar lijkt
En jij daar Asger Jornse kleur aan geeft
Zo’n woensdag
Waarop je kijkt als nooit tevoren gekeken
Jij mij een arm geeft en er zacht inknijpt en lacht
Zo’n woensdag
Waarop we schuchter eigenlijk kussen
En zenuwachtig trillend heel de wereld implodeert
Zo’n woensdag
Waar je aan je tafel nog blijft zien de plaats
Waar je daarnet nog het universum vormde samen
Waar je achter me gaat staan en me aanraakt
Zo’n woensdag bedoel ik nu, Lief
Zo’n woensdag waarop je zegt
Ik ook wel een beetje van jou
Zo’n woensdag
Waarop het nooit meer donderdag wordt
En m’n hart verwaait in eeuwige liefde voor jou…

Bob Beijers
Cobra Museum, Amstelveen, 28 mei 2014

Saturday

met jouw geur in mijn wezen
heb ik alleen het eind van
deze dans te vrézen

van springerig naar meer glijden
draai jij steeds mooier én zal om
ieders aandacht strijden

kritisch en open stel jij je voor
peilloze ogen op
gelijke hoogte
perfecte huid van ivoor

with your smell and open stance
I only have to truly fear
the end of this dance

from jumpy to smoother glide
you turn again more beautiful
in every ones evening sight

critical to yourself you will win
fathomless eyes at
even height
with perfect ivory skin

Maarten Douwe Bredero